Historie - Norge 1980-90
 
 

[Historie] [Norsk] [Kunst og design] [Musikk] [Oppgåver] [Elevarbeid]

JAPPETID MED GRO OG KÅRE DUELLAR

Til nærare ein kjem si eiga tid, til vanskelegare er det å sjå hendingar i perspektiv. Einskilde moment er det som merkar seg ut også for tiåret 1980-1990.

I og med at vi har olje er vi definitivt ein del av internasjonal økonomi, men likevel ikkje viktige og mektige nok til å vera med der dei store avgjerdene vart tekne.

Jappetid
Ordet ”japp”  er amerikansk og står for Young Aspiring Professional. Åra mellom 1982-1986 vert gjerne kalla jappetida. I Norge hadde vi god økonomi, og mange tente mykje pengar. Ja, faktisk så mykje pengar at fleire også hadde ein del til overs. Det vart moderne å kjøpe aksjarbørsen. Verdien av aksjane steig i desse åra, og den som kunne litt om aksjer og økonomi gjorde det godt. Den som ikkje var heilt oppdatert kunne få ein aksjemeglar til å hjelpe seg. Det var mange unge som var interessert i denne måten å tene pengar på. I ettertid ser ein at ein sprada vel mykje med sin nye rikdom.

STIKKORD:
  • Jappetid
  • Ulykker i Nordsjøen
  • Miljøvern
  • Innvandring
  • U-hjelp
  • Gro og Kåre
  • Norge på 1980-talet
  • Gro Harlem Brundtland!
    Klikk på bilete for å sjå fleire bilete av Kåre Willoch!

    Norge var litt ”kjerringa mot straumen” i internasjonal politikk. Fordi vi hadde oljepengar, kunne vi halde i gang bedrifter  som hadde økonomiske problem. På den måten hadde vi lite arbeidsløyse i Norge. Slik var det ikkje i andre europeiske land. Hos oss tilsette vi stadig fleire folk i offentleg sektor, som lærarar, sosialarbeidarar og sjukepleiarar. Dette hadde ikkje andre land råd til. Få reiste spørsmål om kva som kunne skje, dersom vi ikkje hadde alle oljepengane i ryggen.
    Oljenasjonen Norge!


    I 1986 kom krisa! Det vart produsert for mykje olje! Alle lager rundt om i verda var fulle, og prisane på olje rasa nedover. Norge vart råka av ei langvarig økonomisk krise. Fleire bedrifter gjekk konkurs, og andre måtte seie opp tilsette. Vi fekk aukande arbeidsløyse også i vårt land.
    I tillegg fekk vi høgare rente, og då fekk mange problem med å betale på låna sine. Fleire i Norge vart gjeldsoffer. Det vil seia at folk ikkje hadde pengar til å betale med, og at dei  måtte få ordningar som gjorde at dei sat med gjeld i lang tid. Mange ”jappar” gjekk konkurs i denne tida. Økonomien i Norge tok seg ikkje opp att før ut på 1990-talet. Men framleis er norsk økonomi nært knytt til oljeverksemda i Nordsjøen, og vi er sårbare for internasjonale svingingar i økonomien. Vi burde ha meir industri, og fleire bedrifter utanom oljeverksemda. Då hadde vår økonomi vore sterkare.

    Ulykker i Nordsjøen
    27.mars 1980 skjedde det som ikkje skulle skje! Under ein storm i Nordsjøen velta bustadplattforma ”Alexander Kielland”.  Plattforma hadde fem bein, men det eine beinet rauk
    .
    Om bord var det 211 menneske, og 123 av desse forsvann i havet. Det var menneske frå heile landet vårt, og Norge var i sorg!  Dette var den største ulykka på norsk område sidan krigen. Ein fann ikkje den direkte årsaka til ulykka, men konklusjonen vart materialtrøttleik. Det vart reist spørsmål om prisen for oljeeventyret var for høg? Norge hadde gjort seg for avhengig av oljeinntektene til å stoppe opp. Men tryggleilstiltak for alt arbeid i Nordsjøen vart trappa opp, og alle som arbeidde i denne industrien måtte gjennom sikringskurs. Heldigvis har vi ikkje hatt fleire store ulykker på plattformer, men ein høyrer frå tid til anna om helikopter som går i havet. Dette rammar landet vårt i stor grad.

    Miljøvern
    Altavassdraget er ca 170 km
    Trass i sterke protestar, vart Altavassdraget i Finnmark bygt ut i 1981. Samane protesterte, og hadde med seg mange menneske frå heile landet. ”La elva leve” var eit slagord som gjekk over heile landet, og protestane var sterke. Utanfor Stortinget vart det t.d.sett opp ein sameleir. Då utbygginga skulle ta til, lenka folk seg saman framfor anleggsmaskinene. Bilete av politi som måtte bera vekk alle demonstrantane gjekk over heile landet. Både kjende og ukjende var med i ”lenkegjengen”. Det vart no bygt ei svær demning i Altaelva, men ser ein på bilete i ettertid så er dette ikkje det styggaste inngrepet som er gjort i norsk natur. Men i ettertid har mellom andre Gro Harlem Brundtland uttalt at denne utbygginga ikkje hadde vore nødvendig.

    Striden om utbygginga av Altavassdraget førte til at samiske spørsmål kom meir på dagsorden i Norge.

    Fredric Hauge - leiar i BellonaI 1986 vart miljøstiftelsen Bellona danna. Dei arbeider med å avsløre ”miljøsyndarar” innanfor norsk industri. Gang etter gang har dei påpeika at miljøgifter har gått ut i naturen. Etter kvart har dei også retta mykje av arbeidet sitt mot atomforureining i Russland. Bellona påpeikar også dei utslepp og miljøgifter vi i Norge får frå andre land, som td. Sellafield anlegget i Storbritannia. Det er Fredrik Hauge som er Bellona sin mest kjende talsmann.

    I dag er Gro Harlem Brundtland den av norske politikarar som er best kjend i utlandet. Ikkje minst fordi ho i 1983 fekk i oppdrag frå FN å leie ein kommisjon som skulle sjå på, og arbeide med miljøspørsmål. Kommisjonen fekk namn etter henne - Brundtlandkommisjonen, og i 1987 la dei fram resultata sine. World Commission for Environment and Development var alt for tungt å seie. Kommisjonen fekk i oppdrag å undersøkje miljøet i verda, og sjå nærare på korleis FN handterte økologiske spørsmål. Stikkord for sluttresultatet var ei bærekraftig utvikling”. Akkurat det utsagnet kan nok tolkast på mange måtar, men arbeidet har ført til fleire internasjonale miljøkonferansar. Som i Rio De Janeiro i 1992, og i Johannesburg i 2002.

    Innvandring
    Utover på 1960-talet mangla Norge arbeidskraft. Det byrja koma innvandrarar til Norge, og dei var hjarteleg velkomne. Dei første som kom var frå Sør-Europa, men etterkvart kom det folk frå andre verdsdelar. Arbeidskraft frå  Marokko, Tyrkia og Pakistan vart meir og meir vanleg. Då arbeidsmarknaden endra seg ut på1970-talet, var ikkje utanlandsk arbeidskraft like velkomen lenger. I 1975 innførte Norge innvandringsstopp.

    Det å bu og vekse opp i Norge, og samstundes høyre til ein annan kultur har etter kvart vorte vanskeleg, og det stiller store krav til dei med innvandrar bakgrunn og til nordmenn. I 1988 skreiv Khalid Hussain boka Pakkis, der han skildrar kor store problema kan vera for ein som har innvandrar bakgrunn. Innvandring er ei sak som engasjerer mange nordmenn, og meiningane svingar vel alt etter kva saker innvandringa blir kobla opp mot. Gjennom EØS-avtalen har Norge plikt til å ta i mot alle EU-borgarar pluss dei frå Island. Så langt dei fleste innvandrarar til Norge er frå dei nordiske landa. Vi har og plikt til å ta imot ei viss mengde kvoteflyktningar frå FN. Vi har og forplikta oss til å ta imot familiene til utlendingar som har fått opphaldsløyve i landet vårt.

    Innvandrarar


    Innvandringsspørsmålet vil nok vekke egasjement også framover. Dessverre er rasisme-spørsmål også blanda inn i debatten, og då er det ei sak som er vanskelegare å handtere. Kulturkollisjonar er ikkje til å unngå.

    U-hjelp
    Norsk utviklingshjelp kom i gang i 1952. Nye, fattige land både i Afrika og Asia skulle få norsk hjelp til utvikling for folka i landa. Norge brukar ca. 1% av statsbudsjettet til u-hjelp
    Mange norske prosjekt har vore vellukka, men dessverre har også mange av dei norske prosjekta vore direkte mislukka. Mykje av den norske hjelpa har vore, og er, direkte nødhjelp ved katastrofer. U-hjelp har vore eit diskusjonsspørsmål i Norge. Eit av spørsmåla har vore: ”Kva er u-hjelp?” Mange av u-landa sine produkt kjem ikkje i norske butikkar fordi vi vil fremje vårt eige landbruk, og i mange år har vi stengt ute billege klede for å halda oppe vår eigen tekstilindustri.

    Gro og Kåre
    Gro Harlem Brundtland kom med i Trygve Bratteli si arbeidarpartiregjering i 1974. Då var ho heilt ukjend for folk flest. Ho var ein flink statsråd, og då Odvar Nordli fekk helseproblem i 1981, og trekte seg som statsminister, vart det ho som fekk jobben. Ho sat som statsminister berre nokre månader, for ved valet om hausten 1981 var det Høgre som kom til makta. Gro var den andre kvinna i Europa som hadde ein statsministerjobb. Britiske Margaret Thatcher vart statsminister i 1979.
    Gro Harlem Brundtland - tidlegare statsminister i Norge!


    Valet i 1981 gav Norge ei rein Høgre-regjering, med Kåre Willoch som statsminister. Dette var ei mindretalsregjering. Norsk politikk endra seg noko no når Høgre kom til makta. Kåre Willoch arbeidde for å setje ned skattane, og la private ta over litt av dei offentlege oppgåvene, td. i helsevesenet. Reint konkret fekk han gjennom lover, som sa at butikkane kunne ha lengre opningstider og at NRK-monopolet vart oppheva. No kunne private få lov til å sende radioprogram, og det dukka opp ei rekkje nærradioar rundt om i landet. Det var i 1982. Same året fekk vi og kabelfjernsyn, og no vart det mogeleg å ta inn utanlandske TV-kanalar.

    Klikk på bilete for å sjå fleire bilete av Kåre Willoch!


    I 1983 dannar Kåre Willoch ei ny regjering. Det var vanskeleg for partiet Høgre å sitja i regjering åleine. Det vart vanskeleg å få vedtak i Stortinget for det dei ville ha gjennom. No fekk vi ei samarbeidsregjering mellom Høgre, KRF og Senterpartiet.

    Dette samarbeidet overlevde også Stortingsvalet i 1985, men då Willoch i 1986 stiller kabinettspørsmål om økonomiske innstrammingar, og taper, tar Arbeidarpartiet igjen over regjeringsmakta. På nytt vert Gro Harlem Brundtland statsminister, og med åtte kvinnelege statsrådar i ei regjering med atten medlemmer markerer ho ei sterk kvinnepolitisk satsing.

    Med unntak av 1989-1990 var Gro Harlem Brundtland norsk statsminister i ti år. Dette eine året var det Jan P. Syse frå Høgre, som var norsk statsminister. Det var EØS debatten som gjorde at han hadde jobben berre i eit år.

    Gro og Kåre, heile det norske folk var på fornamn med dei, var dei politiske hovudmotstandarane på 1980-talet. Dei møttest ofte til politiske duellar med høg temperatur.
    Mange sette seg ned framfor TV når dei visste at desse to skulle diskutere ei sak.
    Desse to vert rekna mellom dei aller fremste norske politikarar.

    Norge på 1980-talet
    Vinteren 1981 skjer det to mord som vekkjer Norge. For første gang høyrer den vanlege nordmann at i vårt land er det nynazistiske miljø. Fire ungdommar gjer eit våpentjuveri i eit Heimevernlager, og to av dei vert brutalt myrda, fordi dei to andre er redde for sladder til politiet. Dei to som skyt kameratane kan direkte knytast til nynazistmiljø i Oslo. I ettertid har denne saka vorte kalla Hadelandsdrapa.

    Arne Treholt - arrestert for spionasje for Sovjetunionen!I januar 1984 får norske styresmakter ei vanskeleg sak å ordne opp i. Arne Treholt, ein sentral Arbeiderparti politikar, vert arrestert for spionasje for Sovjetunionen. Ja, han vert til og med tittelert som storspion, fordi han hadde tilgang til fleire hemmelege dokument. Arne Treholt hadde i mange år hatt kontakt med KGB, og han var den viktigaste nordmannen i deira teneste. Treholt sjølv hevdar han var uskuldig, men han vart i 1985 dømd til 20-års fengsel. I dag er Treholt ute av fengsel, og har flytta frå Norge.

    I 1985 skjer den første flykapringa i Norge. Heldigvis er ikkje den politisk, og den endar ”godt”. Sjølv om flykapraren ber om å få snakke med statsminister Willoch, så er mannen så øltørst at han til slutt overgir seg til politiet mot lovnad om meir øl.

    I 1983 arrangerer Oslo for første gang karneval. Tusenvis av menneske, i sminke eller med maske, svingar seg til samba-rytmer i Oslogatene.

    4. mai 1985 svingar det over heile Norge.  Bobbysocks vinn den internasjonale finalen i Melodi Grand Prix med melodien ”La det svinge”. Last ned og høyr melodien!

    Same år vert Amandaprisen delt ut for første gang. Norge har fått sin eigen Oscar!

    AHA slo gjennom på 80-talet!Og A-ha ligg på toppen av amerikanske hitlister med låten Take on me. Ikkje daglegdags for norsk popmusikk.  Ikkje nok med det! Den norske moteskaparen Per Spook presenterer eigen kolleksjon på catwalken i Paris, og får internasjonal merksemd for plagga  sine.

    - Eit tilbakeblikk på åttitalet (det meste om åttitallet)

    [Same periode Verda]

    Google

    [Startside] [Arbeidsmåte] [Læreplanar] [Perioder] [Lenker]

    Temaweb er ein netteneste frå PILOT, Møre og Romsdal
    Redaktør:
    Åshild Støbakk
    Webmaster: Svein Frøystad Oppdatert: 22.01.04