Kunst og design - Verda 1980-90
 
 

[Historie] [Norsk] [Kunst og design] [Musikk] [Oppgåver] [Elevarbeid]

BILETKUNST FRÅ 1980-90

På 80-talet var postmodernismen ein tendens innafor arkitektur, biletkunst, design og filosofi. Utviklinga var prega av eit fabulerande mangfald i måleriet.  Inspirert av det postmoderne, blomstra ekspressive, surrealistiske, fotorealistiske og andre retningar om kvarandre.

Måleriet stod sentralt, men fotografi, video og installasjonar fekk ein meir synleg posisjon i biletkunsten fram mot 90-talet.

STIKKORD:
  • Postmodernisme
  • USA
  • Grafitti
  • Donald Judd
  • Cindy Sherman
  • Nyekspresjonisme
  • Anselm Kiefer
  • Joseph Beuys
  • Christo
  • Skulptur
  • Arkitektur
  • Design
  • Mote
  • Postmodernisme
    Postmodernisme er ei internasjonal stilretning som kom som ein protest mot uttrykksfattigdomen i arkitekturen på 60- og 70-talet (sjå 60-80-talet Verda) Målet var å forene den moderne tradisjon med lån frå den klassiske tradisjon, folkelege byggjemetodar og frå kommersielle former. Mange av desse referansane vart brukt ironisk. Ordet blir også brukt om ulike retningar innafor målekunst og design.

    I målekunsten veit vi at Odd Nerdrum sin barokke stil vart uglesett av modernistane, men godteken av postmodernistane. Nerdrum er ein kunstnar som gjer bruk av både moderne, kommersielle og klassiske verkemiddel, men med ironi og kjærleik. Han var inspirert av barokkmålarane Rembrandt og Caravaggio. Sjå Nerdrum sitt bilete ”Mordet på Andreas Bader” og ”Nedtaking av korset” av Caravaggio.

    Mordet på Andreas Bader av Odd Nerdrum - klikk på bilete for større versjon!

    USA
    Blant dei mange amerikanske kunstnarar som vann internasjonal merksemd på 80-talet, var Julian Schnabel. Han vart kjend for å bruke knuste porselensskår som element i bileta sine. Ein annan kunstnar som gjore det bra, var Jeff Koons. Han har laga ein statue av songaren Michael Jackson og apen Bubbles, og dessutan ei kjempestor kanin i rustfritt stål.

    Michael Jackson og apen Bubbles - klikk på bilete for større versjon!


    Jenny Holzer sitt kunstnariske arbeid gjekk ut på å skrive tekstar på T-skjorter, postkort og elektroniske oppslagstavler. Ein av tekstane som vart vist på Times Square midt i New York var ”pengar skaper smak”.

    I USA var New Yorks Soho-distrikt sentrum for moderne kunst. Det var økonomiske oppgangstider. Folk hadde god råd og brukte mykje pengar på kunst.

    Graffiti
    Graffiti var ei ny kunstart som utvikla seg i New York. Ord og slagord som vart spraya på tog og veggar i undergrunnen, vart først sett på som hærverk. Men etterkvart flytta graffitikunstnarane seg vekk frå undergrunnen og dekorerte heller store husfasadar. No fekk andre kunstnarar og galleri interesse for den nye uttrykksmåten, og graffitikunstnarane vart invitert til å stille ut i kjende galleri. Jean-Michel Basquiat og Keith Haring var graffitikunstnarar.
    Grafitti - klikk på bilete for større versjon!


    Donald Judd
    Judd arbeidde mykje med objekt i seriar. ”Untitled” (1980) er ein serie med maskinelt produserte boksar i galvanisert stål og aluminium. Alle er like. Dei har glatt overflate og er monterte til ein vegg. Det handlar om relasjonar. Les meir om Judd under minimalisme. Kunstnaren er representert i Museet for samtidskunst i Oslo.

    Cindy Sherman
    Sidan 1978 har Sherman brukt foto i sitt kunstuttrykk. Etter kvart har ho konsentrert seg om politisk bodskap kring emne som aids og minoritetsgrupper i USA.

    Nyekspresjonisme
    Nyekspresjonistane ville finne eit uttrykk for tilstandar i samtida der mellom anna graffiti og rocken frå populærkulturen viste veg. Kunsten var kaotisk, ofte provoserande og sjokkerande.
    Retninga starta i Tyskland og Italia. Dei italienske kunstnarane vart ofte kalla transavantgardistar. Utstillinga Zeitgeist i 1982 var ein økonomisk suksess og samtidig ei protestrørsle. Europa vart igjen leiande for kunsten si utvikling.

    Georg Baselitz høyrde til nyekspresjonistane. Han vart kjent for å måle figurane sine på hovudet. I Norge har både Håvard Vikhagen og Bjørn Sigurd Tufta brukt det ekspresjonistiske uttrykket i forhold til landskap og natur, naturen som er trua av forureining.

    Anselm Kiefer
    Kiefer er ein markant figur innafor samtidskunsten. Han studerte kunst samtidig med jus, litteratur og fransk. Han har alltid jobba i store format og med fleire teknikkar. Det vert fortalt at nokre av verka hans var så store at assistentane måtte bruke sykkel for å ta seg fram i atelieret. I 1980-åra vart han oppteken av skulpturelle objekt som kjempestore fly og bøker i massivt bly. Han studerte mytologiske motiv frå hebraisk og mytologisk kultur.

    Zweisromland - Anselm Kiefer - klikk på bilete for større versjon!


    ”Landet mellom elvane” eller ” Zweisromland” som skulpturen vert kalla høyrer til den faste samlinga i Astrup-Fearnley-museet i Oslo. Det er ei stor ”bokhylle” i stål, med 126 blybøker. Både skulpturen i seg sjølv og tittelen uttrykkjer ei tvetydigheit. Dei to elvane han viser til er Eufrat og Tigris. Landet mellom handlar om vår kultur. (vår kulturs vogge.)  Les meir om Kiefer i andre periodar.

    Joseph Beuys
    I 1987 utførte Beuys verdas største ”kunstverk”. Han starta ein aksjon for å få planta 7000 eiketre rundt om i Tyskland. Ved kvart tre vart det plassert ein stein som symbol på det evige (varige). Det økologiske perspektivet stod sentralt i prosjektet. Kroppen var hovudtema i Beuys kunst. Det blei uttrykt gjennom fysiske objekt, symbol, skrift, biletteikn, former og performance. I Tate Modern-museet i London er installasjonen ”Slutten på det tjuande hundreår” frå 1983 utstilt. Den er det verd å bruke litt tid på.

    Slutten på det 20. århundre - klikk for større versjon av kunstverket!


    Christo
    Kunstnaren Christo var født i Bulgaria, men flytta til USA for å utvikle sine kunstnariske evne. Han jobba med konseptkunst. Om slik kunst kan vi seie at ideen er det viktigaste. I 1983 laga han kunstverket ”surrounded islands” ved Miami i Florida. Elleve små øyer vart omkransa av eit kunstig framstilt vevd materiale. Seinare vart Point Neuf-brua i Paris innpakka. Mange av dei som såg kva Christo gjorde, meinte at han var sær. Sjølv påstod han at han berre prøvde å få folk til å legge merke til ting rundt seg. Kunstverket er heile prosessen, frå planlegging og gjennomføring til dokumentasjon.

    Skulptur

    Per Kirkeby
    Kirkeby er ein internasjonal kjend dansk kunstnar. Han har jobba mykje med arkitektoniske mursteinskulpturar. ”Varde” i Meløy kommune høyre til i ein serie teglsteinskulpturar som Kirkeby har realisert i fleire land og samanhengar.

    Richard Deacon
    Skulpturen ”For those who have ears #2” har lette, kurva former. Dei liknar øyreflippar som er samankopla. Det kan sjå ut som kunstnaren vil formidle ein prosess eller ein kreasjon. Nr. 1 er ein serie liknande skulpturar med teikningar til. Tittelen refererer til Jesu ord i Matteus 11,5.
    Skulpturen er utstilt i Tate Modern.

    For those who have ears - klikk på bilete for større versjon!

    Arkitektur
    Arkitekturen nytte godt av økonomisk oppsving tidleg på 80-talet. Det var ikkje overraskande at det dukka opp nye, flotte finansbygg. Lloyd sitt hovudkvarter i London, teikna av Richard Rogers, er eit av dei mest kjende. I dette bygget er det ikkje gjort forsøk på å skjule konstruksjonar, heiser eller luftekanalar. Dei er lett synlege. Med klare fargar i transparente materiale er dei ein del av bygningen.

    Prins Charles kalla den moderne utbygginga av London National Gallery på 80-talet for ”ein enorm byll i andletet på ein kjær og elles elegant ven”. Prinsen er interessert i arkitektur, men denne endringa likte han tydelegvis ikkje.

    Hans Hollein
    Rett framom Stephansdomen, ei kyrkje frå 1200-talet i Wien, skulle det byggast eit moderne bygg midt på 80-talet. Den leiande arkitekten Hans Hollein frå Østerriket fekk oppdraget. Resultatet er blitt ei skinnande bygning i glas og blågrøn marmor som stod ferdig i 1990. Mykje av kyrkjefasaden speglar seg i den blanke fasaden på Hans Haus, som bygget vert kalla. Sjå bilete.
    Haas Haus - klikk på bilete for større versjon!


    Oscar Niemeyer
    Niemeyer er rekna som ein av det 20. hundreåret sine største arkitektar. Arkitekten er frå Brasil. I 1988 fekk han den høgaste utmerkinga ein arkitekt kan få, Pritzker Prize for Architecture. Oscar Niemeyer var fødd i 1907. Det siste verket han har fullført er eit moderne museum i Curitiba i Brasil. Han stod sjølv for opninga 22. november 2002. Eit populært museum med 14000 besøkjande dei to første opningsdagane.

    Då Juscelino Kubitschek var president i Brasil vart det bestemt at det skulle byggjast ein hovudstad. Byplanen vart forma av Lucio Costa med form som eit fly. Byen blei bygd på biltrafikken sine premisser, med ei hovudgate som er 70 meter brei. Trafikken er like kaotisk som i andre storbyar og byplanen er nær sagt ein katastrofe. Eit dårleg miljø for menneska som skal bu i byen. Men i hovudgata ligg det nokre arkitektoniske juvelar, teikna av Ockar Niemeyer.

    Design
    Designgruppa Memphis, ei italiensk gruppe som introduserte nye former og fargar på møblar og innreiing tidleg på 80-talet. Dei blanda stilar og materiale på uvanlege måtar. At ting skulle vere funksjonelle var mindre viktig. Dei skulle først og fremst formidle opplevingar. Å servere med ei kanne eller sitje i ein stol inspirert av Memphis-gruppa, skulle få oss til å tenkje og undre oss. Målet var å få oss til å tenkje utradisjonelt om korleis ting skulle vere. Leiaren i gruppa var designaren Ettore Sottsass.
     
    Stol designet av Ettore Sottsass - klikk på bilete for å sjå større versjon!


    Mote
    1980 til 1990 var eit tiår då det var moderne å vise kor velståande ein var. Kleda skulle vere kostbare og elegante og det var særs viktig for dei som ville gjere inntrykk på andre gjennom påkledinga si. Det blei vanleg med skulderputer for både kvinner og menn. Enkelte motedesignarar vart skulda for å gjere kvinnemoten maskulin og herremoten meir feminin.

    Dyre merkeklede, klede designa av kjende designarar, vart kjøpt og brukt av alminnelege menneske. Ikkje berre av popstjerner og andre TV stjerner som hadde god råd.

    Issey Miyake, Jasper Conran, Calvin Klein, Jean Paul Gaultier og Erik Mortensen er kjende moteskaparar frå denne perioden. Dronning Sonja brukte Mortensen som designar til fleire av sine antrekk. Tradisjonelle motehus i Paris og Italia måtte konkurrere med designarar frå Japan, Storbritannia og USA.

    Ikkje berre motedesignarane vart kjende namn. Dei modellane som viste kleda, var avbilda på framsida av allverdas vekeblad, mellom andre Jerry Hall og Christie Brinkley, som seinare vart kjende filmstjerner.

    [Same periode Norge]

    Google

    [Startside] [Arbeidsmåte] [Læreplanar] [Perioder] [Lenker]

    Temaweb er ein netteneste frå PILOT, Møre og Romsdal
    Redaktør:
    Åshild Støbakk (Godøy skule - www.godoy.no)
    Webmaster: Svein Frøystad Oppdatert: 25.01.04