Norsk - Verda 1990-2000

[Historie] [Norsk] [Kunst og design] [Musikk] [Oppgåver] [Elevarbeid]

HOVUDMOMENT FRÅ PERIODA:

Ei grøssande og fantastisk verd blir eit sentralt tema i litteraturen for barn og ungdom i 1990-åra. Forfattarar hentar inspirasjon frå eventyra og vidareutviklar historiene. Venskap og loyalitet står sentralt ved sidan av dei mest fantastiske historiene om magi og trolldomskraft. Kampen mellom det gode og det vonde er viktig, og at det gode vinn er like sjølvsagt her som i dei gamle folkeeventyra. Dei gode hjelparane er med i desse historiene også.

STIKKORD:
  • Tolkien
  • Roald Dahl
  • J.K. Rowling
  • Isabell Allende
  • Toni Morrison
  • P.D. James
  • Minette Walters
  • Günter Grass
  • Salman Rushdie
  •  
     

    Tolkien!Tolkien
    Tolkien sitt forfattarskap er blitt anerkjent som eineståande i vårt århundre. Aldri før eller sidan har ein diktar vist ei så formidabel evne til å framstille det fantastiske på ein overtydande måte. Han var inspirert av norrøn mytologi.

    Ressursar: The Tolkien Society | Tolkien Online

    Roald Dahl
    Klikk på bilete for å sjå ein større versjon av Roald Dahl!
    Ein av barnelitteraturen sin mest underfundige og elleville forfattarar er Roald Dahl. Namnet hans røpar ei norsk tilknyting, man han var walisar, fødd i landsbyen Llandaff. Foreldra hans var imidlertid norske som slo seg ned i Storbritannia.. Roald voks opp i ein stor søskenflokk, og om somrane var familien ofte i Noreg på ferie, kor den gang tospråklege Roald let seg begeistre av dei norske folkeeventyra.

    Roald Dahl er kjend for dei grøssande fantasifulle historiene sine. Han meinte at barn skulle ikkje lære noko av å lese bøker, dei skulle derimot sei: ”Dette var artig” når dei lukka igjen boka. Roald Dahl døydde i 1990, 74 år gammal.

    Ressursar:
    Roald Dahl si webside (stilig side med lyd og animasjon!)
    Roald Dahl Fans Com

    J.K.Rowling
    Joanne Kathleen Rowling vart fødd i 1965 i Bristol i England. Etter å ha tatt universitetsutdanning i fransk og arbeidd i Portugal ei tid, kom ho tilbake til England som skilt aleinemor. Det var da hun tok til å skrive bøkene om Harry Potter, ein av dei mest kjende guttane i verda, Harry Potter. Ho seier ho fann opp hele historia på ein togtur. Karakteren blei faktisk til mens ho såg på kyr. Ho seier: ”Det var heilt klart for meg at det skulle vere ein skole for trollmenn og hekser.” Og Harry som hovudperson var lett å finne. Det tok tid før ho fann ein forleggar til bøkene, men deretter blei dei raskt ein suksess over store delar av verda.

    Ressursar: Harry Potter website | Harry Potter Homepage (interaktiv webside)

    Isabell Allende
    Ein annan forfattar som også skriv bøker fylt med mystikk og fantasi , og som plasserer seg blant dei beste i sjangeren magisk realisme er Isabell Allende (1942 -).

    Klikk på bilete for å sjå eit større bilete av Isabel Allende!Isabell Allende vart fødd i Peru, men voks opp i heimlandet Chile, i hovudstaden Santiago. Ho starta skrivinga si som journalist 17 år gammal. Ho vart etter kvart ein kjent personlegdom i kulturlivet i Chile, men det vart stadig vanskelegare for henne å arbeide som journalist etter Pinochet sitt kupp i byrjinga av 1970-åra. Ho måtte flykte til Venezuela, og etter kvart flytta ho til California.

    Ho debuterete med romanen ”Åndenes hus”, den er også filmatisert med stor suksess. Boka skildrar eit heilt familiedynsti frå starten av hundreåret og heilt fram til kuppet og drapet på president Allende.

    I 1991 endrar  Isabell Allende både stil og miljø  med romanen ”Den endeløse planen”, der handlinga går føre seg i USA og temaet er dei latinske innvandrarane i landet. Så rammar den personlege katastrofa. Allende si datter Paula blir sjuk og døyr. Den djupe sorga bearbeider ho med å skrive om dottera i boka ”Paula” som kom ut i 1994.

    Toni Morrison
    Med si blanding av mystikk og røyndom, markerte Toni Morrison seg som ein sprudlande forteljar, og med ein stil som leier tankane mot den søramerikanske magiske realismen. Toni Morrison voks opp i Ohio dit foreldra hadde flytta for å unngå dei veksande raseproblema i sør. Ho fikk dermed ein oppvekst relativt fri for rasemotsetningar. Det svarte samfunnet sine legender og eventyr vart ho kjend med i barndommen takka vere faren som var ein svært dyktig forteljar.

    Klikk på bilete for å sjå ein større versjon av Toni Morrison!Debutromanen ”De blåeste øyne” er lagt til eit svart miljø. Der finn vi ei jente som er overtydd om at alt hadde gått så mykje betre for henne i livet om ho berre hadde hatt vakre, blåe auge. Debutromane vart motteken med høfleg anerkjenning.  Med boka ”Sangen om Salomon” kom det internasjonale gjennombrotet. I 1993 fikk Toni Morrison Nobels litteraturpris.

    Kriminalromanen er for lengst blitt ein ”stoverein” del av litteraturen. Sjølv om det er spenning og underhaldning som ofte kjenneteiknar sjangeren, finst det mange eksempel på kriminalromanar  med god litterær kvalitet.

    Ein forfattar som skriv kriminalromanar av denne typen er:

    P.D.James  (1920- )
    KKlikk på bilete for å sjå orginalbilete!
    Bak forfattarnamnet P.D. James skjuler det seg ei kvinne, Phyllis Dorothy James. Dei fleste kjenner kriminalhistoriene hennar gjennom fjernsys- filmatiseringa av fleire av dei, med den lyrikkskrivande inspektør Dalgliesh som hovudperson. Etter eit liv med ein sjuk mann og ulike jobbar for å brødfø familien vart den gamle draumen om å skrive bøker realisert. Først lenge etter at ho hadde slått gjennom som forfattar tok ho sjansen på å leve av forfattarskapet. P.D.James er for lengst blitt ein verdskjent forfattar. Ho er ein seriøs forfattar som meistrar både språket og forteljarkunsten.

    Minette Walters (1949- )
    Klikk på bilete for å sjå orginalbilete!
    England si nye krimdronning heiter Minette Walters. Sansen for kriminalhistorier har ho hatt heilt sidan barndommen, og ho les  nøye kriminalreportasjane i avisene. Ho tok til å skrive då sonen begynte på skolen og ho fikk nokre timar fri på føremiddagen. Det måtte ha vore kreative timar, for då ho debuterte i 1992 var det nærast med eit brak .”Døden i ishuset” blei ein bestseljar.

    Det er nærast ei eventyrleg karriere Minette Walters har hatt som kriminalforfattar, og ho er i dag England sin mestseljande forfattar i denne sjangeren. Ho har sagt at det er morsrolla som er den viktigaste erfaringa hennar for å kunne skrive kriminalhistorier – for ei mor må halde orden på fleire trådar samtidig.

    Andre kjende forfattarar:

    Gunter Grass
    Klikk på bilete for å sjå ein større versjon av Günter Grass!
    I dei tyskspråklege samfunna og det øvrige Sentral-Europa er Gunter Grass prototypen på ein forfattar der stemma lar seg høre ut over litteraturens grenser, men dermed også ut over den parlamentariske politikkens. Med sin siste tildeling i dette århundret peiker Svenska Akademien igjen på denne diktarrolla. Nobels litteraturpris gjekk til ein svært samfunnsengasjert forfattar i 1999.

    Klikk på bilete for å sjå orginalbilete!Salman Rushdie (1947- )
    Salman Rushdie er ein indisk-britisk forfattar, fødd i Bombay 1947. Han vart eit symbol på ytringsfridom etter at romanen hans ”Sataniske vers” (1989) blei fordømt av iranske myndigheiter, som sendte ut ein ”fatwa” - dødsdom - over forfattaren. I 1998 vart han utnemt til æresdoktor ved universitetet i Tromsø.

    [Same periode Norge]

    Google

    [Startside] [Arbeidsmåte] [Læreplanar] [Perioder] [Lenker]

    Temaweb er ein netteneste frå PILOT, Møre og Romsdal
    Redaktør:
    Åshild Støbakk (Godøy skule - www.godoy.no)
    Webmaster: Svein Frøystad Oppdatert: 01.02.04