Musikk - Verda under 1. verdskrig

[Historie] [Norsk] [Kunst og design] [Musikk] [Oppgåver] [Elevarbeid]

MUSIKK 1900–1918

Rundt 1900 kom det mange nye oppfinningar som på kvar sitt vis var med på å endra samfunnet. Bilen og telefonen revolusjonerte kommunikasjonen. Det vart gjort store framsteg innan medisin , fysikk og kjemi. Freud og psykoanalysa skapte stor debatt,og dei nye tankane frå Freud fekk ringverknader også innan kunst og kultur.

Stadig fleire fekk stemmerett og etter kvart fekk også kvinnene nytte stemmesetelen. Framtidsoptimisen var stor både i USA og i Europa, samstundes som ein kunne spore ei viss kulturpessimisme mellom kunstnarar som såg at 1. verdskrig nærma seg.

STIKKORD:
  • Impresjonismen
  • Claude Debussy
  • Maurice Ravel
  • Ekspresjonismen
  • Arnold Schønberg
  • Anton Weber
  • Igor Stravinskij
  • “Ildfuglen”
  • “Vårofferet”
  • Dei første åra etter 1900 var på mange måtar ei avslutning på den romantiske perioda i musikken. Etter denne overgangen kom ei av dei mest revolusjonerande epokene i musikk- historia. Endringane på musikkfronten vart etter kvart så store, at ein med rette kan setje eit  musikkhistorisk skilje ved overgangen til den 20. århundre.

    Impresjonismen
    Klikk på bilete for større versjon av Claude Debussy!
    Gjennom Claude Debussy (1862 –1918) fekk impresjonismen i malerkunsten og symbolismen i litteraturen ein parallell i musikken. Claude Debussy vart fødd i Frankrike i 1862. Han studerte ved konservatoriet i Paris og vart snart kjend for kritikk mot å bruke tradisjonelle reglar i komposisjonsarbeidet. I Paris kom han i kontakt med radikale malarar og diktarar. Frå desse kunstnarane fekk han impulsar og inspirasjon som ein kunne sjå att i hans impresjonalistiske musikkstil.

    Verdsutstillinga i Paris i 1889 gjorde orientalsk musikk eit sterkt inntrykk på Debussy - her møtte han andre skalaer og akkorder enn i den vestlege musikken. Debussy sitt mål var først og fremst å skape den atmosfære som vi møter i titlane på komposjonane. Det gjorde at problemstillingar rundt bruk av dur- og molltonalitet vart sett på dagsordenen. Dette spørsmålet måtte alle seinare komponistar ta stilling til. Nokre valgde framleis å bruke tradisjonell tonalitet som basis, andre brukte skalaer og akkordar som gjekk totalt på tvers av det tradisjonelle. Debussy brukte store orkester for å skape variasjon og nyansar i klangane. Rundt 1913 ser ein neoklassiske tendenser i Debussy sin musikk,

    Debussy sine viktigaste impresjonalistiske verk:
    “Orkester”, “Faunens ettermiddag” og “La mer”

     “Arabesque” for piano og mange andre verk finn du ved å klikke her..

    Opera: “Pelleas et Melisand 1902”

    Klikk på bilete for å sjå større versjon av Maurice Ravel!Maurice Ravel (1875-1937) var sterkt inspirert av folkemusikk . Nokre meinte at han etterlikna Debussy, men han vart etter kvart vurdert som ein stor komponist. Musikken hans hadde ei klarare form, og bruken av klassiske formtyper er trekk som peiker i retning av neoklassisismen.

     Høyre musikk av Ravel

    Ekspresjonismen.
    Ekspresjonisme tyder uttrykkskunst, der ein legg stor vekt på den personlege opplevinga. Berre det ein sjølv opplever er ekte og sant. Ein kan på mange måter kalle retninga ein eg-kunst. Inspirert av Freud sine teoriar ønskte kunstarane å avdekke dei skjulte sidene i menneskesinnet. Den ekspresjonistiske kunsten skildra ofte personlege kjensler som fortviling , einsemd og depresjon. Kunstuttrykka vart derfor ikkje alltid tiltalande for publikum.

    Arnold Schønberg!Arnold Schønberg (1874-1951)
    ”Verklarte Nacht” blir rekna som eit av hovudverka hans. Det vart nekta framført i Wien fordi det innhaldt ei dissonans som ein ikkje fann i lærebøkene. Ein slik ”dilletant” hadde ein ikkje bruk for i Wien si komponist forening. I 1913 fekk han sitt gjennombrot som komponist med verket ”Gurrelieder”

    Klikk på bilete for ein større versjon av Anton Webern på www.antonwebern.com! Anton Webern (1885-1945)
    Hans komposisjonsstil kan ein samanlikne med dei metodene ein lyrikar bruker. Weber ønskjer å samanfatte dei musikalske ideane sine til ei kjerne som berre innheldt det vesentlege. Alle dei 35 verka hans varer tilsaman i kun i omlag 4 timar.

     Mp3-filer frå Webern si offisielle webside! (klikk på “music”)

    Klikk på biletet for å sjå ein større versjon av Igor Stravinsky!Igor Stravinskij (1882-1971)
    Den russiske perioda frå 1905 til 1915

    “Ildfuglen”: Balletten er bygd over russiske folkeeventyr. Musikken er inspirert av både Debussy og seinromantiske russiske komponistar. Petrusjka skildrar folkelivet på ein marknadsplass. Bi-tonalitet er ein viktig del av komposisjonsteknikken.
    Vårofferet: Dette verket vert rekna som eit av dei viktigaste verka i første halvdel av 1900-talet. Hendinga er henta frå førkristen tid og handlar om ein offerfest der ei ung jente dansar seg til døde. Musikken er sterkt rytmisk og dissonerande. Då balletten vart framført i Paris vart det stor skandale. Publikum var ikkje førebudd på dei utradisjonelle verkemidla som dei møtte i musikken. Mange ”bua” og hånlo, medan dei som likte musikken tok til motmæle. Etter framsyninga vart det slåsskampar ute på gata, og fleire måtte overnatte i arresten.

     Fleire Midi-filer med musikk av Stravinskij finn du på The Classical Music Archives!

    [Same periode Norge]

    Google

    [Startside] [Arbeidsmåte] [Læreplanar] [Perioder] [Lenker]

    Temaweb er ein netteneste frå PILOT, Møre og Romsdal
    Redaktør:
    Åshild Støbakk - Webmaster: Svein Frøystad