Historie - Verda under 2. verdskrig

[Historie] [Norsk] [Kunst og design] [Musikk] [Oppgåver] [Elevarbeid]

VIKTIGE HOVUDMOMENT FRÅ PERIODA:

Den 1. september 1939 velta tyske hærstyrker inn over Polen. For første gang vart den moderne lynkrigen demonstrert. To dagar etter, 3. september, erklærte Storbritannia og Frankrike Tyskland krig. Den andre verdskrigen hadde teke til.

Fem harde og vanskelege år i vår historie. Fem år som endra verdsbiletet. Desse åra er no historie, men likevel så nær at vi må ha kunnskap om denne perioden for å forstå verda i dag. Vi må ha kjennskap til årsakene til krigen, krigens gang og fylgjene av krigen. Kunnskapen må omfatte både internasjonale, nasjonale og lokale forhold. For å gi ei oversiktleg framstilling av hendingane kan ein sette opp punkt som viser krigens gang.

STIKKORD:
  • Forspelet til 2. verdskrig
  • Krigen kjem
  • Slaget om Storbritannia
  • Austfronten
  • Krigen i Afrika
  • Krigen i Stillehavet
  • Krigen går mot slutten
  • Freden
  • Klikk på biletet for å sjå eit større kart over Europa i 1937!

    1. Årsakene til – og forspelet til andre verdskrig:Klikk på biletet for å få sjå ein større versjon av Adolf Hitler!
    - Versaillestraktaten
    - Nazismen i Tyskland (oversikt over den tyske hærleiinga finn du her..)
    - Italia
    - Borgarkrigen i Spania
    - Anschluss
    - Munchen-avtalen

    Etter at Hitler hadde teke makta i Tyskland, starta han å ruste opp. Sjølv om dette var imot Versailles-traktaten. Storbritannia og Frankrike gjorde ikkje noko for å stoppe den tyske opprustinga. Fascistiske parti hadde teke makta både i Italia og Spania. Dei tyske hærstyrkane fekk prøve ut nye våpen under borgarkrigen i Spania. I 1938 vart Austerrike ein del av Tyskland gjennom ”Anschluss”. Dei andre europeiske stormaktene godtok at Tyskland tok Tsjekkoslovakia bit for bit. Tyskland og Sovjetunionen hadde inngått ei ikkjeangrepspakt.

    No begynte Tyskland å  vise interesse for Polen, men både Storbritannia og Frankrike hadde garantert for  Polen sin fridom. Ein garanti som var verdilaus då krigen kom.
    (Mange linkar i det som er skrive om mellomkrigstida)

    Klikk på kartet for å sjå større utgåve!

    Europa i 1930-39 (klikk på kartet for større utgåve)

    2. Krigen kjem
    - Lynåtak på Polen
    - Vinterkrigen
    - Åtak på Norge og Danmark – operasjon ”Weserübung”
    - Katastrofen i vest – Be/Ne/Lux og Frankrike

    Hitler måtte ha eit påskot til å gå inn i Polen. Ei tysk militæravdeling kledde seg ut i polske uniformer og ”tok” den tyske radiostasjonen ”Gleiwitz” nær den polske grensa.”Dei polske overfalla” sette krigen i gang. For første gang vart moderne lynkrig demonstrert. Blitzkrieg. Raske panservognframstøyt, kraftige flyangrep og motorisert infanteri.
     
    Polen vart teke på nokre veker, og verst gjekk det utover Warzawa. Byen vart bomba sønder og saman. Polakkane gjorde fortvila motstand, men Tyskland hærsette landet. Garantien frå  Storbritannia og Frankrike hjelpte ikkje. Dei kunne ikkje få fram våpenhjelp.

    No nytta Sovjetunionen situasjonen til å styrke stillinga si. Dei tvinga dei baltiske landa inn under sitt styre. Den 30. november 1939 gjekk Sovjetunionen inn i Finland. Dei kravde området Karelen for å styrkje forsvaret av Leningrad. (no St. Petersburg) Dette trass i ikkjeangrepspakta mellom Sovjetunionen og Tyskland.
     
    Klikk på biletet for å sjå større versjon av dette glimtet frå vinterkrigen mellom Sovjetunionen og Finland!


    No begynte ein krig som har vorte kalla Vinterkrigen. Dei finske soldatane brukte kvite kamuflasjeuniformer. Dette var nytt. Dei brukte og geriljataktikk i si krigføring mot russerane. 2000 finnar miste livet mot 100000 russarar.12. mars 1940 måtte finnane likevel gi seg og gå med på harde fredsvilkår. Finland slutta seg til Tyskland for ei stund. Etterkvart gjekk dei over til den allierte sida.

    I aprildagane 1940 tok Tyskland Danmark. Tyskland trong Danmark til militærbase og råvareprodusent. Så lenge det var ro og orden i landet respekterte tyskarane det indre sjølvstyre. Men etter kvart voks det fram ei dansk motstandsrørsle, og då  vesna tilhøva mellom danskar og tyskarar.

    9. april 1940 gjekk Tyskland til angrep på Norge( sjå 2. verdskrig Norge). Angrepet hadde kodeordet ”Weserübung”.

    10.mai braka det laust, tyskarane gjekk til storangrep mot vest. Sjå på Europakartet.! Grenselinja mellom Tyskland og Frankrike hadde solide festningsverk på begge sider. På fransk side var det Maginot-linja og på tysk side Siegfried-linja. Dei franske generalane trudde angrepet ville kome her, men Tyskland nytta den same taktikken som dei brukte under 1. verdskrigen. Dei gjekk inn i dei nøytrale landa Belgia og Nederland, og kom inn i Frankrike ”bakvegen”.

    Klikk på biletet for å sjå større versjon av kartet som viser evakueringa av den britiske hæren frå byen Dunkerque!Den tyske krigsmaskina forserte Ardenner-fjella med lynfart. I same slengen tok dei Luxembourg. I Frankrike var ein god del av den britiske hæren samla i lag med den franske. Men desse landa hadde ingen ting å  sette inn mot Tyskland på dette tidspunkt. Kva skulle dei gjera? Dei måtte berre koma seg over Kanalen til England. Evakueringa skjedde frå byen Dunkerque.

    Frå  27 mai til 3.juni 1940 vart 200 000 britiske og 140 000 franske soldatar evakuerte under tyske flyangrep. Til og robåtar vart brukte for å få flest mogeleg over til England. Mange franskmenn vart att for å kjempe mot den tyske okkupasjonsmakta. Men tysk terrorbombing av Frankrike skapte så mykje kaos i landet at det var ikkje mogeleg å få fram militært utstyr.

    Frå bombinga av Dunkerque


    Klikk på biletet for å sjå større versjon av bilete av General Charles DeGaulle Frankrike kapitulerte 25. juni 1940. Tyskland okkuperte nord- og vest Frankrike. Denne delen av landet var under direkte tysk styre. I resten av landet vart det innsett ei tyskvennleg regjering med sete i byen Vichy. Denne vart kalla Vichy-regjeringa. Denne situasjonen liknar på Quisling-regjeringa i Norge. Etter kapitulasjonen var det mange franskmenn  som hemmeleg kjempa vidare mot tyskarane. Dei vart leia av general Charles DeGaulle som sat i London.

    3. Slaget om Storbritannia (sjå prosjektoppgåve over temaet!)
    - RAF og deira innsats
    - Slaget om Atlanterhavet

    Klikk på biletet for å sjå større versjon av Sir Winston Churchill i kjend stil!Då Frankrike kapitulerte stod Storbritannia så og seie åleine i kampen mot Hitler. Hitler vil på dette tidspunkt slutte fred med Storbritannia, men i England hadde Winston Churchill teke over som ny statsminister. Churchill var ein krigens mann, og han var taktikar nok til å forstå at Hitler nok ikkje var til å stole på. Churchill avviser Hitler sine fredsforsøk, og dermed blir Hitler rasande. No skulle Storbritannia invaderast. Men først måtte det britiske flyvåpenet ”Royal Air Force”, eller RAF, setjast ut av spel. I Tyskland hadde Herman Göring bygt opp det tyske  flyvåpen, ”Luftwaffe”. Frå august 1940 kom det bylgje etter bylgje av tyske fly inn over Sør-England ,og serleg gjekk det hardt utover London.

    Men det var store øydeleggingar også i andre byar, industristrøk, jernbane og hamneanlegg. Ofte var det og rein terrorbombing mot sivile mål for å skape panikk og motløyse. Men dei menneska som opplevde dette stålsette seg og gjorde ein fabelaktig krigsinnsats. Denne bombinga vart kalla ”blitzen” og denne perioden er og omtala som slaget om England.

    Hitler hadde gitt desse flyraida mot England kodeordet ”Operasjon Sjøløve”. Dei tyske flya som angreip var Stuka bombefly eskortert av Messerschmidt jagararfly. Frå britisk side vart dei møtt av Spitfire og Hurricane jagarfly. Det er hevda at 15. august 1940 sverma 600 tyske bombefly pluss 400 jagarfly inn over Sør-England.

    Klikk på biletet for å sjå større versjon av dei engelske Spitfire-jagerflya


    Det viste seg at England hadde eit sterkare luftforsvar enn tyskarane hadde rekna med, og dei engelske flygarane i RAF var på vengene dag og natt. I slutten av september dabba dei tyske angrepa av. Det på grunn av store tyske tap. Radaren var nemleg oppfunnen og teken i bruk. Den varsla dei tyske angrepa, og på den måten kunne dei engelske Spitefire jagarflya slå til med fullstyrke. Det er sagt at radaren ved sida av atombomba var det avgjerande våpen for dei allierte under andre verdskrigen. (Oversikt over den engelske hærleiinga!)

    Då slaget om England var over heldt Churchill ein av sine berømte talar.
    Han sa mellom anna:

    ”Frå kvar ein heim på øya vår--- strøymer takksemda mot militærflygarane våre, som har vendt tidevatnet i krigen. Dei har ikkje late seg skremme av overmakta.
    Dei har aldri trøytna av å setja livet inn i kampen.
    Aldri har så mange hatt så få å takke for så mykje”.

    Samstundes med slaget om England gjekk det føre seg eit slag på og i havdjupet. Tyske ubåtar prøvde søkkje alle skip og konvoiar som førte forsyningar til Storbritannia. Denne trafikken var mange norske skip med på, og varene og bensinen kom først og fremst frå  USA.
    Klikk på biletet for å sjå større versjon av britisk Ubåt, HMS/M Traveller, som sank i 1942


    Churchill sende ein rapport til den amerikanske presidenten om den fortvila situasjonen Storbritannia var i utan nok forsyningar. President Roosevelt fekk den amerikanske kongressen med på noko som vart kalla ”låne- og leige avtalen”. Den gjekk ut på at dei allierte skulle få våpen, skip og all slags krigsmateriell frå  USA. Dette skulle ikkje vera hjelp i krigen, men britane skulle låne eller leige alt utstyr. Det vart mykje diskutert i USA om dette var direkte krigshjelp eller ikkje. Amerikanarane hadde ikkje lyst til å bli dregne inn i krigen. Avtalen kom i stand i mars 1941. I august same år møttest president Roosevelt og statsminister Churchill på eit amerikansk krigsskip i Atlanterhavet. Dei skapte noko som i ettertid har fått namnet Atlanterhavsfråsegna. I store trekk seier den at alle land skal ha fridom til å bestemme over seg sjølv. Styreform, sine eigne råstoff, frie marknader og ta del i eit fritt økonomisk samarbeid.
    Klikk på biletet for å sjå større versjon av det kjende biletet frå då Churchill og Roosevelt utforma Atlanterhavsfråsegna!

    Asdicen, eit lydpeileapparat, vart no funne opp, og teke i bruk til finne fram til ubåtar i ned-dykka posisjon. Talet på allierte skip som gjekk ned minka medan talet på søkkte tyskeubåtar gjekk opp. På slutten  av året 1943 var slaget om Atlanterhavet over. Tyske ubåtar var ikkje lenger noko stor fare for allierte skip i Atlanterhavet. Forsyningar kunne sendast mellom USA og Storbritannia. Etterkvart vart det også  sendt mykje forsyningar til Sovjetunionen. Denne farten gjekk forbi Island og norskekysten og var ei farefull ferd. Mange norske båtar, og norske sjøfolk, kom aldri heim frå slike turar.

    Kiel var hovudhamn for den tyske marinen. Her låg dei store skipsverfta, og både slagskip og ubåtar hadde tilhald her. Admiral Raeder og storadmiral Dönitz er kjende namn frå tysk krigsmarine. Dönitz vart i 1943 utnemnd som sjef for heile den tyske marine.

    Slaget om Atlanterhavet var ikkje berre ein ubåtkrig. Den tyske marinen sende dei store slagskipa sine ut i Atlanterhavet for å sikre tysk herredømme på havet. Det gjekk føre seg store sjøslag ute på Atlanterhavet. ”Bismarck”, det kraftigaste, raskaste og beste slagskip som tyskarane hadde i starten av krigen, vart senka av den engelske marine på sin første tur til sjøs. ”Scharnhorst vart send til Nord-Norge for å vakte på konvoiane til Murmansk i Sovjetunionen. Norske spionar rapporterte til England då båten stakk til havs. Mange engelske marinefartøy vart no sende ut for å ta opp jakta på ”Scharnhorst”. Denne båten var raskare og hadde meir eldkraft enn noko britisk skip. Likevel vart den senka nordvest for Nordkapp i 1943.

    Etter mange år med leiting har dei lukkast i å finna vraket av ”Scharnhorst”. Slagskipet ”Tirpitz” var og ei stor fare for konvoifarta til Sovjetunionen. Skipet gjekk inn i norske fjordar for ”å ligge på lur”. Nordmenn rapporterte om kvar det låg, og i 1944 lukkast engelske fly i å senke båten. Vraket ligg framleis ut for Tromsøya - Håkonøya.

    4. Austfronten
    - Operasjon ”Barbarossa” – Leningrad og Stalingrad
    - Balkan

    Klikk på biletet for å sjå større versjon av Mein Kampf!Klikk på biletet for å sjå større versjon av Josef Stalin!Hitler tok ikkje ikkjeangrepspakta med Sovjetunionen alvorleg. Eit moment i den nazistiske ideologien er punktet om ”Lebensraum”. For å  skaffe det tyske folk livsrom skulle Tyskland utvidast austover og då måtte det gå ut over dei slaviske folka. Ekspansjonen austover måtte planleggjast godt og til det trengde Hitler tid. På Sovjetisk side trengde dei og denne avtalen. Leiaren i Sovjetunionen, Josef Stalin, hadde fjerna og drepe mange av offiserane i hæren  sin. Han trengde tid til å få på beina ei ny hær i ei vanskeleg tid, og avtalen kom i stand.

    General Tito!For å forstå det som skjer i aust må ein først sjå på hendingane på Balkan. Ungarn og Romania hadde gått saman med Tyskland. Dei var redde Sovjetunionen. I 1941 tok Tyskland Jugoslavia og Hellas. Det vart ein nådelaus krig, og begge landa kapitulerte raskt. Både i Hellas og i Jugoslavia kom det i stand motstandsarbeid mot tyskarane. I begge landa vart det oppretta partisangrupper. Det var geriljakrigarar som hadde utgangspunkt i dei kommunistiskepartia i desse landa. General Tito, den seinare presidenten i Jugoslavia, leia partisanane der. I begge landa vart desse partisangruppene årsak til politiske vanskar etter krigen. Inne i Jugoslavia var det ei gruppe som heldt med tyskarane, Ustasja. Dette var stort sett kroatar, og Ustasja har stått opp frå dei døde i dagens konflikt på Balkan.

    Klikk på biletet for å sjå ein større versjon av hærleiinga i den Røde Arme - General Sjukov er nr. 2 frå venstre!22 juni 1941 vart ”operasjon Barbarossa” sett i gang. Enorme tyske panserstyrkar rulla innover Sovjetunionen. Dei tyske styrkane kom seg langt mot aust før russarane  fekk samla seg, men då møtte tyskarane motstand. General Sjukov var øvstkommanderande for dei sovjetiske styrkane. Tyskarane prøvde å ta Moskva, men greidde det ikkje.

    General Sjukov leia den sovjetiske motoffensiven som stoppa dei tyske styrkane 60 km. frå Moskva. Hitler hadde rekna med at han skulle ta Sovjetunionen på nokre månader, men det gjekk ikkje. Den sovjetiske hæren ytte etterkvart effektiv motstand, og heile folket var aktive bak fronten. Det russiske folket var klart dei som leid mest under andre verdskrigen, og som ytte mest for å  stoppe dei tyske hærstyrkane. Det skal vi ha i tankane når vi diskuterer krigsinnsats. (Oversikt over den sovjetiske hærleiinga)

    Høyr ein russisk kamp/krigssong frå 1941! “Svyachennaya voina

    Tyskarane undervurderte den russiske vinteren!Kan vi så peike på noko som gjorde at dei tyske invasjonsplanane slo feil – for gode planar hadde dei! Hitler og den tyske hærleiinga hadde gløymt eit vesentleg moment, nemleg den russiske vinter.Den tyske hæren var ikkje utstyrt for temperaturar langt nedover gradestokken. Vel å merke hadde dei nok tenkt seg eit raskt felttog, men likevel! Hitler og hans menn gjekk i same fella som Napoleon!

    Tyskarane prøvde å ta Leningrad. Dei beleira byen. Men innbyggjarane  og dei sovjetiske soldatane nekta dei  tyske soldatane å ta byen.  Dei smugla mat inn så dei greidde å overleve, men mange fraus og svalt i hel. Inne i byen var ein gammal allë av tre. Beleiringa var vinterstid så der fanst til slutt ikkje ved til fyring, men innbyggarane var einige om at allëen skulle dei ikkje hogge ned . Dei gjorde heller ikkje det, sjølv om mange fraus i hel.

    Klikk på bilete for å sjå større bilete av denne statua - med restar frå krigen - eit minnesmerke frå kampane om Stalingrad! I juni 1942 sette tyskarane inn ein storoffensiv. Hitler ville ha dei rike industri- og jordbruksområda sør-aust i Sovjetunionen. Elva Volga har til alle tider vore ei viktig samferdselsåre i dette landet . For å kontrollere elva måtte tyskarane ha kontroll over byen Stalingrad.  Frå september og ut 1942 kjempa dei om denne byen. Dette vart ei prestisjesak for Hitler! Byen vart skoten i grus, men russarane viste ei fantastisk motstandsvilje. Det vart kjempa om kvart hus i byen.

    Heile den tyske 6.arme, 330000 mann, vart sett inn i kampane om byen. Den vart leia av general Friedrich von Paulus. Litt etter litt måtte tyskarane gi seg. Heile 6.arme vart utsletta. Von Paulus vart utnemnd til feltmarskalk i eit håp om at han skulle greie å motivere troppene sine til ein umenneskeleg innsats. Til slutt overgav han seg trass i Hitler sine ordrar om å kjempe til siste mann. 100000 mann vart tekne til fange, resten vart drepne eller fraus i hel.

    Kampane om Stalingrad var eit av krigen sine vendepunkt. No begynte ein sovjetisk frammarsj vestover, heilt til Berlin. I overgangen1943/44 var tyskarane ute av Sovjetunionen. Polen, Romania, Bulgaria og Ungarn vart frigjort.  I 1945 gjekk russarane over grensa og inn i Tyskland.

    5. Krigen i Afrika
    - El Alamain
    - Montgommery og Rommel

    Klikk på biletet for å sjå større versjon av kartet som viser kvar den nord-afrikanske kampanjen utspelte seg!Eit anna vendepunkt i krigen kom i Nord-Afrika. Britane hadde tradisjonelt eit godt fotfeste i Nord-Afrika. Egypt hadde vore under den britiske kolonimakta. Den som var herrar i Nord-Afrika var og leiande i Middelhavet. Italia, som på dette tidspunkt var tyskarane sine allierte, hadde teke landområder i Afrika. Etiopia og Libya. Desse landa frigjorde engelskmennene. Tyskarane sende hjelp til italienarane i Libya. Det kom til kamp om byen Tobruk i Libya.

    Tyskarane pressa engelskmennene vestover mot Egypt. I Afrika var det Montgomery, til slutt med tittelen feltmarskalk , som leia dei britiske troppene. Han var ein dyktig militærstrateg.Klikk på biletet for å sjå større versjon av feltmarskalk Bernard Law Montgomery!

    General RommelDet var og leiaren for dei tyske troppene i  Afrika, general Erwin Rommel, som vart kalla ørkenreven. Ein svært populær mann mellom soldatane. Kampvåpenet i ørkensanden i Afrika var panserstyrkar.Dei tørna saman til eit stort slag ved den egyptiske byen El Alamein. Etter harde kampar vann engelskmennene dette slaget. No jaga engelskmennene tyskarane ut av Afrika. Så sette dei over Middelhavet til Italia og begynte på frigjeringa av Europa.

    6. Krigen i Stillehavet
    - Pearl Harbour (oversikt over den amerikanske hærleiinga finn du her..)
    - Japan

    Klikk på biletet for å sjå større versjon av kartet som viser japanske basar i 1942!Då Tyskland gjekk til krig sa Italia at dei var alliert med Tyskland. Eit anna land som førte ein aggressiv politikk på 1930-talet var Japan. I 1937 gjekk dei inn i Kina og tok store delar av landet i ei grusom krig. Det var tydeleg at dei hadde planar i sin del av verda.
     

    Tyskland, Italia og Japan hadde samhald i dei første krigsåra, og vart kalla aksemaktene .
    Ein snakka om aksen Berlin - Roma - Tokyo.

    Klikk på biletet for å sjå større versjon av eit bilete frå angrepet på Pearl Harbour som øydela heile USA sin Stillehavsflåte!7 desember 1941 slo Japan til! Dei angreip USA sin flåtebase Pearl Harbour på Hawaii. Her hadde USA så og seie heile sin krigsflåte. Same dag erklærte USA krig mot Japan, og Tyskland og Italia erklærte krig mot USA. President Roosevelt skreiv under krigserklæringa mot Japan 8. desember 1941. USA miste heile sin Stillehavsflåte, og før dei greidde og erstatte den tok Japan så og seie heile Stillehavsområdet.

    Wav-filer frå http://www.execpc.com/~dschaaf/sound.html Høyr nyheiten om angrepet (CBS Radio) og president Roosevelt sin tale til Kongressen.
    Wav-filer frå http://www.execpc.com/~dschaaf/sound.html Klikk deg inn på “Great Speeches” og høyr talen der Roosevelt erklærer Japan krig!

    Klikk på biletet for å sjå større versjon av skipet Yorktown som er rammet av en torpedo i slaget ved Midway!Litt etter litt vart amerikanarane sterke nok til eit motangrep. Slaget ved Midway (kart) vart også eit av krigen sine vendepunkt. USA greidde å  slå den japanske flåten. Store hangarskip og deira fly var involvert i slaget. I Stillehavet er det mange øyar. Berre sjå på dette kartet. Japanarane hadde teke dei fleste av desse. Då krigen snudde måtte amerikanarane kjempe om øy etter øy. På øya Guam stod eit kjent slag. Krigen om øyane var ein grusom krig. Japanarane sin livsfilosofi er så annleis enn vår. Så når dei gjekk til krig viste dei ingen nåde. (Oversikt over dei viktigaste slaga under 2. verdskrig)

    Den som har lese avisene godt har fått med seg at inne i jungelen på desse Stillehavsøyane har vore japanske soldatar som fram til no ikkje har visst at andre verdskrig var over. Då får ein litt perspektiv på dei tilhøva som var.

    Britane hadde kolonien Singapore på denne tida. Denne byen ville japanarane ha, og tok den. Dei sivile tapa var store. Britane hadde og India og Burma som koloniar på den tida. Japanarane kom heilt til Burma. Skal ein få eit godt innblikk i japansk krigsfilosofi bør ein sjå filmen Broen over Kwai , som viser  korleis krigen var i dette området.

    7. Krigen går mot slutten
    - D-dagen
    - Kappløpet mot Berlin
    - Kapitulasjon
    - Atombomba
    - Den endelege løysinga
    - Krigen og dei sivile

    Klikk på biletet for å sjå større versjon av kartet over 6. juni 1944 kom det ei hemmeleg melding over radio. ”Operasjon Overlord” var i gang. Dei allierte sende no ein stor styrke over Kanalen og dei gjekk i land i Normandie i Frankrike. Dei allierte hadde i fleire år planlagt denne invasjonen. Dei hadde samla saman båtar, fly og soldatar i Storbritannia. Til Klikk på biletet for å sjå større versjon av dette bildet av general  Dwight Eisenhower frå 1946!dømes hadde dei ikkje landgangsfartøy nok til ein invasjon av Europa, før uti 1944. Denne styrken som skulle over den engelske kanal var avhengig av godt ver, så invasjonen vart utsett fleire gongar før dei kom i gang. Den amerikanske general Eisenhower,  som seinare vart president i USA, var øvstkommanderande for styrken. Montgomery (sjå ovanfor, der det er skrive om krigen i Afrika) var nestkommanderande.

    Klikk på biletet for å sjå større versjon av dette kartet som viser invasjonsplanane og D-dagen!Hitler visste at invasjonen ville kome, men ikkje akkurat kvar. Han og soldatane hans hadde førebudd seg godt. Dei hadde bygt ei sterk ”Festung Europa” der Atlanterhavsvollen var festningsverka i vest. Ved Atlanterhavsvollen hadde general Erwin Rommel (sjå ovanfor, der det er skrive om krigen i Afrika) kommandoen, saman med general Rundstedt.

    Dei allierte hadde enorme tap før dei  greidde å sette seg fast og begynte å tvinge tyskarane til retrett. Dei allierte hadde gitt landingsplassane langs stranda namn: Gold, Juno, Sword, og Utah. Her kom dei allierte seg etter kvart i land, men ved plassen Omaha Beach var kampane ekstra harde. Ca. 200 000 mann vart sett i land, pluss utstyr.

    Sjå  filmen ”Redd menig Ryan”, som fortel om invasjonen i Normandie. Slaget om Frankrike var i gang. Frå  London sende general de Gaulle ut oppfordring til fransk motstandsrørsle om å slutte seg til den allierte invasjonen.

    Klikk på biletet for å sjå større versjon av den enorme øydeleggjinga Dresden vart utsett for under alliert bombing i 1945!På tre månader var tyskarane ute av Frankrike og Belgia. Ved den tyske grensa stoppa den allierte frammarsjen opp for ei stund, for her hadde tyskarane sett opp eit godt forsvar. Men i februar 1945 gjekk dei allierte inn i Tyskland. Dei allierte sende no sine bombefly inn over Tyskland. Ein del av denne bombinga var rein terrorbombing som gjekk hardt ut over tyske sivile. Spesielt byen Dresden vart hardt råka.

    På same tid var dei tyske V1 og V2 sendt mot London. V står for Vergeltungswaffen. Dette var bomber med rakettmotor. Eit slags fly utan førar. Det vart skote 8000 V1 mot London. Av dei 25% som nådde London var det svært mange som heldigvis ikkje eksploderte. Sperreballongar var eit godt våpen mot desse rakettane.

    Wav-filer frå http://www.execpc.com/~dschaaf/sound.html Video frå luftkrigen! (kalla for “byrjinga til slutten” for Luftwaffe)

    Sovjetunionen hadde lenge pressa på for å få ein front i vest slik at trykket på austfronten minka. Så no vart Tyskland pressa både frå vest og aust. Både vestmaktene og Sovjetunionen var interessert i å ta størst mogeleg område av Tyskland, og no kom det som seinare har vorte kalla kappløpet mot Berlin. Både USA og Storbritannia på den eine sida, og Sovjetunionen på den andre, var interessert i å skaffe seg kontroll over Europa. Dette fordi dei to sidene kjempa om makta i Europa. Etter krigen får ein ”den kalde krigen” som klart viser dette.

    Vest-allierte og russiske soldatar møtest ved elva Elbe i april 1945. No var heile Tyskland okkupert av allierte tropper. Den 30. april 1945 tar Hitler sitt eige liv i førarbunkersen i Berlin. 7. mai 1945 kapitulerte ”det tredje riket”. Krigen i Europa var slutt 8. mai 1945.

    Atombomba Fat Man, som USA slapp over Nagasaki i 1945!Japan kriga vidare mot USA etter at Tyskland hadde kapitulert. Den 6.august sleppte amerikanarane den første atombomba over byen Hiroshima. Bomba hadde dei kalla "Little boy". Nokre dagar seinare trefte bomba "Fat man" byen Nagasaki. Det vart enorme øydeleggingar som Japan og folket der lid av framleis. Vi som lever i  dag veit kva ei atombombe fører til, men likevel har vi vanskar med å forstå kva som skjedde. Japan kapitulerte 14.august 1945.

    Klikk på biletet for å sjå større versjon av jødar som vert slått og trakkasert av tyske soldatar i den polske byen Krakow under 2. verdskrig!Hitler bestemte i 1942 at alle jødar skulle utryddast. Dette vart kalla den endelege løysinga. Tyskarane sette i gang å ta til fange alle dei jødar dei kunne finne i Europa. Dei vart sende til dei konsentrasjonsleirane som vart bygt opp i ”det tredje riket”. Vi kjenner deira tragiske historie. Ca. 6 millionar jødar miste livet i desse leirane. Mange miste livet på grunn av hardt slavearbeid, men mange vart og gassa i hel. Sjå innom Holocaust Memorial Center og Simon Wiesenthal Center!

    Filmen ”Schindlers Liste” fortel oss om nokre jødar si skjebne, men og om dei redslar jødane opplevde. Filmen ”Tre historier frå helvete. Nordmenn i tysk fangenskap”, fortel og denne historia betre enn tusen ord.

    Av dei ca. 40 millionar menneske som døde under andre verdskrigen, var meir enn halvparten sivile. Det landet som desidert ofra mest under andre verdskrig var Sovjetunionen. Men også Norge fekk merke denne krigen, og framleis sit desse hendingane sterkt i det norske folk.

    8. Freden

    Klikk på biletet for å kome inn i Simon Wiesenthal  Senteret si store bildesamling frå Nürnberg-prosessen!
    Etter krigen vart nazistane  i Tyskland stillt for retten. Rettsaka var i byen Nürnberg og kalla Nürnberg-prosessen. Det var dommarar frå alle dei allierte landa som bestemte straffene. Mange av nazistane vart dømde til døden, andre fekk strenge strafferKlikk på biletet og du kan lese meir om FN på FN-Sambandet sine norske sider!
    .
    Klikk på biletet for å  sjå større versjon av Trygve Lie, FN sin første generalsekretær!Etter krigen vart FN oppretta: 24.oktober 1945. Nordmannen Trygve Lie vart organisasjonen sin første generalsekretær. FN skulle jobbe for fred og menneskeverd.


    Tryggingsrådet (Sikkerhetsrådet) skulle prøve å løyse konfliktar rundt om i verda, og har FN-styrkane til det bruk. Men stormaktene sin vetorett har hindra FN i å vera den effektive organisasjonen den var tenkt som.

    Bilderessursar:
    5 millionar bilete frå krigen - http://www.evidenceincamera.co.uk/

    [Same periode Norge]

    Google

    [Startside] [Arbeidsmåte] [Læreplanar] [Perioder] [Lenker]

    Temaweb er ein netteneste frå PILOT, Møre og Romsdal
    Redaktør:
    Åshild Støbakk
    Webmaster: Svein Frøystad Oppdatert: 20.01.04