Norsk - Norge i Førkrigstida

[Historie] [Norsk] [Kunst og design] [Musikk] [Oppgåver] [Elevarbeid]

NORSK  LITTERATUR INN I EIT NYTT ÅRHUNDRE

Rundt 1900 stod nordisk litteratur sterkt, også i høve til resten av Europa. Det hadde si årsak først og fremst i Henrik Ibsen. Hans samtidsdrama frå 1880-åra var viktige og nyskapande, og påverka andre forfattarar over heile verda. Eit anna moment var at Nietzsche sin filosofi vart presentert i Norden. (Sjå same periode om tysk litteratur.)

Nietzsche lanserer slagordet "Gud er død". Eit moderne menneske treng ikkje kristen moral hevdar han, men tru på seg sjølv og eigne evner. Det sterke "overmennesket", har vilje til makt og må få bruke sine krefter. Det er sagt at det var Norden som oppdaga Nietzsche gjennom Georg Brandes sin forelesingar om han i København.

STIKKORD:
  • Knut Hamsun
  • Hans E. Kinck
  • Kvinnelege forfattarar
  • Norske forlag
  • Gullalderen i barnelitt.
  • Klikk på bilete for å sjå ein større versjon av  Nietzsche!

    Klikk her for å kome til www.ibsen.net!Det vart ein sterk debatt for eller i mot Nietzsche sine tankar. Både Ibsen og Nietzsche var opptekne av  den sterke personlegdommen, og innan litteratur vart no forfattarane opptekne av sjelelivet til personane sine. Dette løyser av naturalismen sine tankar om at arv og miljø er styrande for alt eit menneske står for. Både før og etter 1900 påverka dei nordiske forfattarane kvarandre, og nordisk litteratur hadde gode kontakter både til Europa og USA.

    Sjølv om nye skrivemåtar og nye forfattarar kjem med det nye hundreåret, så har ikkje realismen og naturalismen heilt slept taket. Det var nok vanskeleg med forfattarar som Ibsen, Bjørnson, Kielland, Lie, Skram og Garborg. Deira litteratur vart lest! Fleire av desse forfattarane døyr i perioden vi no er inne i.

    I Norge er vi inne i den litterære perioden nyromantikken, då det nye hundreåret  kjem.

    Knut Hamsun
    Klikk på bilete for å kome til eit galleri med bilete frå ulike delar av Hamsun sitt liv!
    Knut Hamsun (1859-1952) er den viktigaste norske forfattaren i perioden. Hamsun set sitt preg på norsk litteratur og politikk i eit halvt hundreår. Du finn meir stoff om han både under mellomkrigstida og under andre verdskrigen. Då han var tre år gamal flytta familien hans frå Gudbrandsdalen til Hamarøy i Nordland. Naturinntrykka der i frå kjem til uttrykk i mykje av det han skreiv. Som niåring vert han sett bort til onkelen sin, men trivest svært dårleg.

    Klikk her for å kome til NRK sine Hamsunsider, der du kan spele av videklipp frå filmen om Knut Hamsun frå 1997!Då han var 15 år reiste han ut i verda. Han prøver seg i mange yrke, men han er heile tida oppteken av å skrive. Han reiste til Kristiania for å  prøve å få gitt ut det han skreiv, men ingen var interessert. Fattig og svolten bestemmer han seg for å reise til Amerika, og her jobber han som trikkekonduktør og bonde. Han held og foredrag om nordiske og franske forfattarar.

    Opphaldet varer berre eit  par år. Han dreg først heim til Norge, men reiser så til København der han får gitt ut romanen "Sult", som vart hans gjennombrot som forfattar. Dei erfaringane han gjorde som fattig forfattarspire i Kristiania, er det no som skaffar han eit forfattarnamn. "Sult" kan kallast ein psykologisk roman, og forfattaren brukar heile tida eg-form.  Dette er noko som er typisk for nyromantikken.

    Andre romanar av Hamsun som "Pan" og "Victoria" er og nyromantiske, og gjennom det han skriv fornyar Hamsun skrivestilen. Måten han uttrykkjer seg på har vorte kalla prosalyrikk, der han brukar verkemiddel som gjentakingar, klang og rytme. Men det er først langt inne i hundreåret at Hamsun vert sett på som ein stor forfattar. I 1915 kjem bøkene om Segelfoss, og i 1917 "Markens grøde". Hamsun kritiserte det moderne samfunnet ,og ville tilbake til eit liv i pakt med naturen. For "Markens grøde" får han Nobelprisen i litteratur i 1920.

    Hans E. Kinck
    Dagfinn Werenskiold sitt litografi av Hans E. Kinck fra 1914 - klikk for større bilete!
    Hans E. Kinck (1865-1926) var og oppteken av menneska sitt sjeleliv. Han flytta mykje, frå Finnmark, til Setesdal og så til Hardanger. Kinck skreiv både romanar, noveller og skodespel.

    Det er novellene hans som har gitt han namn som forfattar, og mange skuleelevar har lese novella hans "Den nye kapellanen". Den handlar om ei familie på ein isolert fjellgard, som er så nysgjerrige at det endar med døden.

    Kvinnelege forfattarar
    Rundt hundreårsskiftet får kvinnelege forfattarar sitt gjennombrot innan norsk litteratur. Camilla Collett var eit førebilete for mange av desse. Emna dei tar opp er kristelege og moralske spørsmål, og dei vender seg i første rekkje til kvinner av borgarskapet. Etterkvart vert emna meir kvinnespørsmål og kvinnelagnader ,og dei vender seg til ein større lesarkrets.Klikk på bilete for å sjå større versjon av Nini Roll Anker på Dagbladet sine nettsider!

    Nini Roll Anker (1873-1942) engasjerte seg sterkt i lagnaden til fabrikkjenter. Ho har sitt gjennombrot i 1909, og skriv fram gjennom heile perioden.  Det at kvinnene engasjerer seg i si sak, og gir ut bøker som påpeikar kvinna sin situasjon, er nok medverkande til at i 1913 får alle norske kvinner stemmerett.

    Norske forlag
    Heilt fram til 1880-åra vart norske bøker gitt utpå danske forlag. Men etter kvart vert ulikskapen mellom norsk og dansk språk så tydeleg at norske bøker ikkje sel i Danmark. Som eit av dei siste europeiske land får Norge sine eigne forlag. Frå 1888 satsar Aschehoug på skjønnlitteratur, og då Fritjof Nansen gir ut si bok "Paa ski over Grønland" på dette forlaget, vart det ein kjempesuksess. Då Norge vart eit sjølvstendig land i 1905 var eigne forlag viktig for det kulturelle arbeidet i landet.
    Aschehoug forlag blir Norge sitt første eige forlag i 1988!

    Gullalderen i norsk barnelitteratur
    Klikk her for å sjå omslaget på ei av Inger Johanne bøkene av Dikken Zwilgmeyer!
    Åra 1890-1910 har i ettertid vorte kalla "gullalderen i norsk barnelitteratur". Fleire og fleire barn får gå på skule og lærer seg å lese. Nordahl Rolfsen si lesebok vart svært populær, og ein kan vel seie at stoffutvalet er "nasjonalromantisk". I alle fall i våre auge, men les ein i den i dag får ein god oversikt over norsk litteraturhistorie. Margrethe Munthe byrjar å presentere sine pedagogiske barnesangar. Barbara Ring sine "Peik- og Fjeldmus bøker" vert kjempepopulære. Dikken Zwilgmeyer sine "Inger-Johanne bøker" har store salstal. Det er sagt at ho selde 600.000 barnebøker.

    Sjølv om tida er ny så heng dei realistiske skildringane framleis med. Heimstaddiktinga med sine skildringar av folkelivet på bygdene vart mykje lest. Hans Aanerud skriv om stølsjenta "Sidsel Sidserk". Per Sivle skriv sine "Sogor" frå Voss. Framleis engasjerer historiene om "Fante-Nils" og "Berre ein hund".

    [Same periode Verda]

    Google

    [Startside] [Arbeidsmåte] [Læreplanar] [Perioder] [Lenker]

    Temaweb er ein netteneste frå PILOT, Møre og Romsdal
    Redaktør:
    Åshild Støbakk - Webmaster: Svein Frøystad