Historie - Norge i Mellomkrigstida

[Historie] [Norsk] [Kunst og design] [Musikk] [Oppgåver] [Elevarbeid]

VIKTIGE HOVUDMOMENT FRÅ PERIODA:

Dei første åra etter første verdskrig var prega av stor optimisme og pågangsmot både på landsbygda og i byane. Nye reiskap og maskiner gjorde jordbruket meir effektivt. Langs kysten skaffa fiskarane seg større og betre båtar som gjorde at stadig nye fiskefelt kunne takast i bruk. Industrialiseringa skaut fart. Fleire fabrikkar vart bygde og lønningane steig.

Samanbrotet i 1921
Det vart etter kvart produsert meir varer enn folk hadde råd til å kjøpe. Mange arbeidarar vart arbeidslause. Fiskerinæringa var avhengig av eksport til utlandet og dei økonomiske vanskane der gjorde at  handelen gjekk kraftig ned. Bønder og fiskarar  som hadde teke opp lån frå bankane for å finansiere nyvinningane innan for næringane, fekk etter kvart store økonomiske problem og mange gjekk konkurs.

STIKKORD:
  • Samanbrotet i 1921
  • Dei harde 30-åra
  • Klassemotsetnader
  • Innanrikspolitikk
  • Arbeidarpartiet
  • Velferdsstaten tek form
  • Utanrikspolitikk
  • Ishavsimperialisme
  • Kvardagsliv
  • Klikk på bilete for å sjå større orginalversjon frå Arbeiderpartiets arkiv om Skole for samebarn!

    Dei harde 30-åra
    Dei første åra etter krakket på New York børsen var dei hardaste. Innbyggjartalet var på denne tida ca. 3 millionar og 150 000 av dei var arbeidslause. Den økonomiske krisa fekk store ringverknader i landet. Tvangsauksjonar og konkursar ramma hardt både i industrien og i primærnæringane.

    Klikk på bilete for å sjå større versjon av demonstrasjon i Oslo, 1935 (arbeidarrørsla sitt arkiv )!Tida bar preg av arbeidsløyse og fattigdom som igjen førde til streik og uro mellom klassene. Etter 1933 vart tendensen endra.
    - Frå 1933–39 auka industriproduksjonen med 50%.
    - Dei fleste fabrikkar produserte varer for det norske markedet.
    - Øglænd sykkelfabrikk i Sandnes.

    Motsetnader mellom klassene
    Kronprins Olav sa dette i tala si på myndigheitsdagen i 1925:
    ”Ser vi på tilstanden i landet vårt nett no, er det dessverre slik at vi nordmenn står meir splitta  enn i 1905.” Dei sosiale og politiske motsetnadene førde til undertrykking og overgrep. Opne konfrontasjonar mellom arbeidarar på den eine sida og politi og militære på den andre sida.

    Menstadslaget i 1931. Hydro/ Porsgrunn.
    Denne hendinga vart  svært ulikt omtala i  Arbeiderbladet og i Aftenposten Arbeidarane var organisert i LO. Arbeidsgjevarane sin organisasjon var NHO.

    Det første
    Arbeidarpartiet

    Klikk på bilete for å sjå ein større versjon av Vidkun Quisling leia nazipartiet i Norge!

    Vidkun Quisling leia nazipartiet i Norge

    Innanrikspolitikk
    Dei største borgarlege partia: Høgre, Bondepartiet og Venstre. Høgreleiar: C .J Hambroe. Det var ofte skifte i regjering ,og politikken var prega av svake regjeringar.

    I 1927 vart Arbeidarpartiet det størst partiet. Den første arbeidarpartiregjeringa sat i 14.dagar. Ingen av fraksjonane hadde fleirtal aleine

    Etter den russiske kommunistiske revolusjon gjekk det ei bølgje over Europa prega av dei nye kommunistiske ideane. I Arbeiderpartiet var det sterke sympatier for kommunismen på denne tida. Mange arbeidarar kjende det som om dei var utan fedreland, og måtte kjempe for politisk rettferd og menneskeverd.

    I Høgre og Bondepartiet var det enkelte medlemmar som såg med  begeistring på at Hitler etter kvart fekk økonomien i Tyskland under kontroll. Små udemokratiske pari som Nazipartiet ved Vidkun Quisling og NKP fekk ikkje politisk gjennomslag..

    Arbeidarpartiet kom til makta i 1937
    Viktige leiarar: Johan Nygaadsvold og Martin Tranmæl. Partiet utvikla seg frå å vere eit revolusjonært parti til eit parti som endra samfunnet på fredleg vis ved hjelp av lovendringar. For å få fleirtal for lovendringane fekk AP ofte støtte frå Venstre og Bondepartiet.

    Velferdstaten tek form
    Nye lover: (LO sine nettsider har informasjon om dette)
    - 8. timers arbeidsdag.
    - Ferie med løn.
    - Alderstrygd.
    - Arbeidsløysetrygd.
    Den økonomiske oppgangen i Europa og den politiske kursendringa gjorde at tidene for arbeidarane i Noreg vart betre.

    Klikk på bilete for ein større versjon av denne valplakaten frå 1930!

    Valplakat frå 1930

    Utanrikspolitikk
    ”Den beste utanrikspolitikk er å ikkje ha nokon politikk”. I Noreg var det ein streng nøytralitetslinje i politikken og landet støtta sterkt fredsarbeidet til Folkeforbundet. Ved krigsutbrotet i 1939 erklærte Noreg seg nøytralt.

    ”Ishavsimperialisme”
    Noreg fekk internasjonal godkjenning på suverenitet over: Svalbard, Bjørnøya og Jan Mayen..

    Kvardagsliv

    Elektrisitet
    I mellomkrigstida fekk dei fleste deler av landet elektrisitet. Dette gjorde kvardagen lettare: Komfyr, støvsugar, strykejern og vaskemaskin vart tekne i bruk i husholdninga.

    Skilnad mellom by og land
    Landsbygda var prega av primærnæringane og nyvinningane vart tekne i bruk i byane først.

    Skule
    7.årig skulegang for alle i 1920. Ofte var det born av velståande foreldre som fekk skulegang utover dette.

    Fritid
    Kino med mest amerikanske filmar og nokre norske.
    NRK kom i 1933.
    Avisene sitt opplag auka.
    Berre dei rikaste hadde råd til å kjøpe bil.

    Kvinnene sin situasjon
    Mødrehygiene kontor.
    Allmen stemmerett i 1913.
    Fleire kvinner detltok aktivt i det offentlege:
    Cora Sandel og Ninni Roll Anker.
    I 1938 kunne kvinner veljast inn på Stortinget.
    Frå 1939 kan ikkje kvinner seiast opp fordi dei er gifte.

     

     

    Ein kunne sjå
    Charlie Chaplin på kino

     

     
     

    Kvinner får no stemmerett

     

    [Same periode Verda]

    Google

    [Startside] [Arbeidsmåte] [Læreplanar] [Perioder] [Lenker]

    Temaweb er ein netteneste frå PILOT, Møre og Romsdal
    Redaktør:
    Åshild Støbakk
    Webmaster: Svein Frøystad Oppdatert: 11.01.04